Anna Pecio
EWOLUCJA ŻYWORODNOŚCI WŚRÓD RYB

5. Adaptacyjne znaczenie żyworodności wśród ryb
Ryby jako największa grupa kręgowców (ponad 24 tys. gatunków) charakteryzują się ogromnym zróżnicowaniem wielkości i budowy ciała, trybu życia i zasiedlaniem różnorodnych środowisk wodnych. Ryby chrzęstnoszkieletowe zasadniczo występują w morzach, podczas gdy ryby kostnoszkieletowe zasiedlają wszystkie typy wód słodkich i słonych. Występowanie żyworodności u aż 60% gatunków ryb chrzęstnoszkieletowych łączy się najczęściej się z faktem, że większość tych gatunków zamieszkuje pelagial (rekiny, płaszczki z rodziny Myliobatidae, podczas gdy formy jajorodne najczęściej spotykane są w strefie bentonicznej, gdzie znajdują dogodne miejsce dla umieszczenia jaj (TORTONESE 1950). COMPAGNO (1990) sugeruje, że dla ryb chrzęstnoszkieletowych dno morza było siedliskiem pierwotnym, tak więc żyworodność umożliwiła zasiedlenie wód otwartych, gdyż dawała różne korzyści, m.in. unikanie współzawodnictwa o terytorium przy składaniu jaj i przeniesienie rozwoju zarodka do wnętrza ciała samicy. Ponadto młode osobniki, które z reguły znajdują się w zaawansowanym stadium rozwoju, są zdolne do samodzielnego odżywiania się i skutecznego unikania drapieżników.
Przyczyny pojawienia się żyworodności wśród ryb kostnoszkieletowych są całkiem odmienne, gdyż prawie wszystkie gatunki zamieszkujące pelagial zachowały najbardziej pierwotną formę jajorodności, czyli składanie ogromnej liczby jaj zapładnianych zewnętrznie (ELGAR 1990). Ryby kostnoszkieletowe wykazują pozytywną korelację pomiędzy rozmiarami ciała a płodnością, czyli osobniki większe i starsze są też płodniejsze (BIENIARZ i EPLER, 1982). Żyworodne ryby kostnoszkieletowe są na ogół rybami niewielkimi (średnia wielkość wynosi ok. 150 mm), tylko Anablepidae i Scorpaenidae przekraczają 300 mm*. Tak więc u ryb stosunkowo małych, składających mniejszą liczbę jaj lub mniejsze jaja, dobór naturalny popierał każdą strategię zwiększającą szansę przeżycia potomstwa. Tym samym rozwinęły się różne formy opieki nad potomstwem (np. budowanie gniazd przez wiele gatunków należących do ślizgowatych (Blenniidae), głowaczowatych (Cottidae), sumowatych (Siluridae), bassowate (Centrarchidae), strzeżenie narybku, czy też przechowywanie zapłodnionych jaj w pysku przez pielęgnicowate (Cichlidae) i sumy (Ariidae) lub w torbach lęgowych przez koniki morskie (Syngnanthidae), a także żyworodność (BREDER i ROSEN 1966, BALON 1981, BLIJM 1986).



* Tylko niektóre Anablepidae osiągają wielkość do 320 mm, wśród Scorpaenidae wielkość 300 mm przekracza zaledwie 27 ze 197 gat. (większość to jednak ryby o rozmiarach 10-15 cm, jest też wiele jeszcze mniejszych, nie brak też karzełków o rozmiarach 2,9-5 cm), poza tym 300 mm przekracza większość ryb z rodziny Potamotrygonidae (są to ryby średnie do dużych - od 25 cm szerokości dysku do ponad 100 cm długości dorosłych egzemplarzy niektórych gatunków), a także 10 z 24 gat. Embiotocidae (red. serwisu "Świat Dzikich Żyworódek").